«PeBerns-låvinj»

I 1905 delt a Ingbær Monsa og’n Bern Jonsa Ustpåjari Evjennj frå småbruket Evjemoen 84/7 på’n 50 mål, åt sånna sinåm, hennj Pe Bernsa. Dennj plass’n e kalla Evjemoen ti Selbubokjinj men vart kalla PeBerns ti bygd’n, mens dem på Ustpåjari sa Neunnj, fordi de låg neunnj bakka, mesta på Værhusbakka. Hennj Pe Bernsa vart kalla Bernsinnj, og hennj ha 8 onga frå 1903 te 1924. E kjem på’n Pe Bernsa som skomakarn ti grennjd fysst på 50-taLi, som da va krøpling me nå gæLi me fotåm. Hennj for lel oppevi loftstråppa oppå verste’e sittj på firåmfotåm ti’n imponerenjdes fart. E va fLergång oppå verste’e hans me sko. Hennj ha de me å ertes me ongåm lite. Hennj kLep ås. De skull vårrå artågt, men e tykt nå’ttj nå særle om de; men hennj årna te sko’n så åm vart brukbar å ga ti att. De gikk ti hæLsoling, dvs at’n skifta ut hæLve soLinnj. De va som regel lersoLe punjdi skoåm dennj gonginj.

Mi va my neppå PeBerns og lekt ås, sont som «politi og røvar» og «slå tå stikka». Hennj Per Georg, som e fem år gamLar eller me, arrangert gøukrennj nea veginnj og uta LibekkdaL’n, og de rennje gikk ni eLvinnj mesta utåt EvjarshøuLa. De va artågt. Rennja gikk ofte milja store isfLak ettje isdamåm som gikk om vinjter’n.

E kjem på når’n Pe Bernsa dødd i 1958, at’n låg borti porta ti åpen likkiste, så alle kunnja ga inni port’n og sjå’n. De va fysst gånginj at e såg i lik, og de va nok ittj frittj for at de va lite nifst.

I myrstykkje på ca. femta måL oppi Høugåm to Bernsinnj og græfta og dyrka opp. Hennj sett se opp innj heilåve på to etasja, me låvbru tå kuppuLstena (sjå billede) som åm pLokka opp når åm dyrka. Når åm sett opp låvinj, årna åm se fysst te i ‘spise/kvilebrakke’ (eget billede). Begge husa står te denj dag i dag og e i bra forfatning når’n tenkje på allder’n (ivvi 100 år). Takja ha sikkert vurti hulli tittj. Egar di senast åra ha virri’n Per Georg, sånn hans Bernhard og sånnåsånn åt a Pe Bernsa. Hennj Per Georg ha og my vurti kalla Bernsinnj. Hennj og kjerrinja Liv bor i by’n. For i stunjd sea fortælt’n me’n del historiå om låvinj, som e ha gått forbi mång gång men allder virri inni.

Som i lita kuriosistet fortært’n om i lita fersk henjdels. Hennj og’n Olav Nygara, som og bor i By’n, ha virri oppi Høugennj og ti nå billede. De ha virri trafikk me tonge kjøretøy som ha ølagt græftinj, så de ha vurti stanjennj vatn ivvi store deli tå ekrenj. De gjor at de va lite treLi å kåmmå se bortåt låva, særle når’n vet at di då to kompisenj begge e omkring 85 år. Hennj Olav gikk i stykkje fyrri. Henj Per Georg to i lite annja le og stupa pLutsele på bukinj nerri myra og vart liggjennj å kave. Men hennj kom se nå fram åt’n håggå og redda se tu uføri. De dåe såg ittj’n Olav. Når åm skull hematt og passert denj då pLass’n der Bernsinj ramLa, så stana denj gamLe eLgjegern Olav Nygara og pekt og sa: «Sjå her, Per Georg, her e de i seng ettje’n eLg som ha liggji». De e så littj å bLi lura, te og me for’n gammeL røv!

De som Bernsinj egentle skull fortæL om, ha åm da virri og sittj på og fottografert. Når kallenj hull på og bygd låvinj, fyrri første verdenskrig, va de innj spissbur som ha skjirri ut modella tå skruvåm deres ti bordpLåtenj (billede). De e lite intressangt å sjå at tri tå åm va bere så måtele lång. Mens to tå åm va vesentle lenger. Kerr som e forkLarinnja på di, måttru? Mer e de kanskji ittj så lurt å sei om de dåe, anna eller at de nok e de fenomene som kånnj te at mi i dag e 8 milliarda mennisj på jor’n. Kanskji ittj bære bra!

Dennj då låvinj inni Høugåm hi i annja histori og. Unjder krigen nekta tyskerennj fæLk å samLe se ti bygd’n. De gjor at fæLk bjynnjt og træftes på hemmele pLassa. Bernhardlåvinj inni Høugåm va’n sålless møtepLass. De vart arrangert hemmele festa inni skoja, ca to km frå bygd’n. Henj Per Georg kånnj fortæL at’n kar frå uti Bers va innj tå spællmennjåm. Hennj Ole Høugja (Bershaugja) va født på Ræssetsve’n i 1886 og va far åt a Olav Høugja, som va vaktmester på skuLa på Bell. Hennj Ole spållå bode enraders og toraders trekkspæll. Da va de nok livåt inni Høugåm, me bode vals, ringlenjder og pols på programmi. Da skull’n ha virri me, gett!

Lillehammer i desember 2025, Nisj Osja

Ps. E må føy te at de kånnj bLi lite forvirrenjdes me namnåm hi. I Bers e de to pLassa åm kalle Bershøuginj, og dennj ne’n innj tå åm, som de e snakk om hi, kalle visst fæLk bære for Høuginj. Generelt så kalle fæLk i bygd’n hele område millja Åsbari og Holti for Høugennj. Derfor Bernhardlåvinj inni Høugåm.